เงินค่าทำศพยังไม่ได้! คู่มือกระทรวง พม. บอกวิธีตรวจบัญชีไว้ตั้งแต่ปี 2565 แล้วนายทะเบียนตรวจอะไรไปบ้าง?

???? เงินค่าทำศพยังไม่ได้! คู่มือกระทรวง พม. บอกวิธีตรวจบัญชีไว้ตั้งแต่ปี 2565 แล้วนายทะเบียนตรวจอะไรไปบ้าง?

ชาวบ้านส่งเงินฌาปนกิจมาหลายสิบปี พอคนในครอบครัวเสียชีวิตกลับไม่ได้รับเงิน แต่เมื่อไปร้องเรียน หน่วยงานบอกว่าอยู่ระหว่างตรวจสอบ!

ผมอยากถามครับว่า…

ตรวจอะไรไปแล้วบ้าง?

ตรวจบัญชีธนาคารหรือยัง?

ตรวจยอดเงินที่สมาชิกจ่ายจริงหรือไม่?

พบเงินค้างจ่ายเท่าไร?

และถ้าตรวจพบข้อบกพร่อง ใครมีหน้าที่ดำเนินการต่อ?

เรื่องนี้ผมไม่ได้ตั้งคำถามลอย ๆ นะครับ เพราะกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์มีคู่มือสำหรับนายทะเบียนสมาคมฌาปนกิจสงเคราะห์อยู่แล้ว!

คู่มือฉบับนี้จัดทำโดยกรมกิจการสตรีและสถาบันครอบครัว พิมพ์ครั้งแรกเมื่อเดือนกันยายน 2565

ชื่อเต็มคือ

“คู่มือการปฏิบัติงานการฌาปนกิจสงเคราะห์ ตามพระราชบัญญัติการฌาปนกิจสงเคราะห์ พ.ศ. 2545 สำหรับนายทะเบียนสมาคมฌาปนกิจสงเคราะห์ประจำท้องที่”

ในคู่มือมีทั้งวิธีตรวจบัญชี รายการเอกสารที่ต้องตรวจ แบบฟอร์มรายงานผล แนวทางตรวจเงินสด เงินฝากธนาคาร และขั้นตอนการชำระบัญชีเมื่อสมาคมเลิกกิจการ

แสดงว่ากฎหมายมี คู่มือก็มี แต่สิ่งที่ชาวบ้านต้องการรู้คือ มีการนำคู่มือไปปฏิบัติจริงอย่างไร และผลเป็นอย่างไร!

ผมจึงอยากให้คณะทำงานทวงคืนเงินคนตาย 13 จังหวัด ใช้คู่มือฉบับนี้เป็นเครื่องมือร่วมกัน เพื่อติดตามการทำงานของหน่วยงานที่มีอำนาจตามกฎหมาย

โดยมีประเด็นสำคัญ 7 ข้อครับ

⚖️ ข้อที่ 1 ต้องรู้ก่อนว่าใครเป็นนายทะเบียนของสมาคมนั้น

อย่าเริ่มต้นเพียงคำว่า สมาคมนี้อยู่ในความดูแลของเทศบาลหรือ อบต.

ต้องตรวจให้ชัดว่า สมาคมชื่ออะไร เลขทะเบียนอะไร ตั้งอยู่ที่ไหน และข้อบังคับที่จดทะเบียนไว้กำหนดอย่างไร

จากนั้นขอข้อมูลคำสั่งแต่งตั้งนายทะเบียนประจำท้องที่ รวมถึงผู้ได้รับมอบหมายให้ดำเนินการตรวจสอบ

ที่สำคัญ ต้องรู้ว่าในวันที่ชาวบ้านเริ่มร้องเรียน ใครเป็นนายทะเบียน และใครมีอำนาจดำเนินการตามกฎหมาย

เพราะนายทะเบียนอาจมีการเปลี่ยนตัวระหว่างช่วงเวลาที่เกิดปัญหา

ส่วนกรรมการสมาคมก็ต้องตรวจรายชื่อและวาระการดำรงตำแหน่งให้ตรงกับช่วงเวลาที่เกิดเหตุ

คู่มือหน้า 3–7 และ 15–19 มีแนวทางเกี่ยวกับการจดทะเบียนและการเปลี่ยนตัวกรรมการให้ตรวจสอบได้

⚖️ ข้อที่ 2 สมาคมส่งบัญชีให้นายทะเบียนแล้วหรือยัง?

นี่คือเรื่องที่ผมสนใจมากครับ!

คู่มือหน้า 27–30 อธิบายการตรวจเอกสารทางการเงินของสมาคมไว้อย่างชัดเจน

ทั้งงบดุล บัญชีรายได้รายจ่าย รายการรับจ่ายเงินสงเคราะห์ เงินสงเคราะห์ล่วงหน้าคงเหลือ และรายงานการประชุมใหญ่

ผมอยากให้คณะทำงานขอข้อมูลย้อนหลังเป็นรายปีว่า

สมาคมส่งบัญชีครบหรือไม่?

ปีไหนไม่ส่ง?

หากส่งแล้ว นายทะเบียนตรวจพบอะไร?

มีรายการเงินไม่ตรงกันหรือไม่?

มีเงินสงเคราะห์ค้างจ่ายเท่าไร?

และหากพบข้อผิดปกติ มีหนังสือให้สมาคมชี้แจงหรือแก้ไขเมื่อใด?

เพราะการที่สมาคมส่งเอกสารมาแล้ว ไม่ได้แปลว่านายทะเบียนได้ตรวจสอบความถูกต้องครบถ้วนแล้ว

ต้องมีหลักฐานการตรวจและผลการดำเนินงานประกอบ

⚖️ ข้อที่ 3 ตรวจเงินจริง อย่าดูแค่ตัวเลขในบัญชีที่สมาคมส่งมา

คู่มือหน้า 26 และ 31–32 อธิบายการแยกประเภทเงิน และแนวทางตรวจสอบเงินสด เงินฝากธนาคาร รวมถึงหลักฐานการรับจ่ายและบัญชีสมาชิก

เรื่องนี้ต้องทำให้รู้ว่า

สมาชิกจ่ายเงินเข้ามาจริงเท่าไร?

สมาคมเรียกเก็บเงินได้เท่าไร?

จ่ายให้ครอบครัวผู้เสียชีวิตไปแล้วเท่าไร?

มีผู้เสียชีวิตที่ยังไม่ได้รับเงินกี่ราย?

เงินสงเคราะห์ล่วงหน้าคงเหลือเท่าไร?

และเงินในบัญชีธนาคารตรงกับรายงานหรือไม่?

ที่สำคัญ คู่มือยังมีแนวทางให้สุ่มตรวจสมุดชำระเงินที่สมาชิกถืออยู่ เทียบกับบัญชีรายตัวที่สมาคมเก็บไว้ด้วย!

ตรงนี้ชาวบ้านช่วยตรวจสอบได้ครับ

หากสมุดชำระเงินระบุว่าจ่ายครบ แต่บัญชีสมาคมกลับบอกว่าขาดส่ง ต้องนำหลักฐานมาเปรียบเทียบให้ชัดเจน

อย่าเพิ่งสรุปว่าส่วนต่างทุกบาทถูกยักยอก แต่ก็ไม่ควรปล่อยให้ส่วนต่างหายไปโดยไม่มีคำอธิบาย

เงินสมาชิกไม่ได้มีไว้ให้ดูเฉพาะยอดรวม แต่ต้องตรวจให้ถึงว่าเงินของแต่ละคนถูกบันทึกและนำไปใช้อย่างไร

⚖️ ข้อที่ 4 อย่ารับเพียงคำตอบว่า “ตรวจแล้ว” ต้องขอดูรายงานตรวจด้วย!

คู่มือหน้า 67–69 มีตัวอย่างแบบตรวจการดำเนินกิจการสมาคม และแบบข้อแนะนำของเจ้าหน้าที่

เอกสารเหล่านี้ช่วยให้ตรวจสอบได้ว่า

ใครเข้าตรวจ?

ตรวจวันที่เท่าไร?

พบข้อบกพร่องอะไร?

ให้สมาคมแก้ไขเรื่องใด?

กำหนดเวลาแก้ไขเมื่อใด?

และครบกำหนดแล้วติดตามผลอย่างไร?

ผมอยากให้ทุกจังหวัดขอรายงานการตรวจที่มีอยู่จริง ไม่ใช่รับเพียงคำชี้แจงด้วยวาจาว่าตรวจสอบเรียบร้อยแล้ว

ถ้ายังไม่เคยเข้าตรวจ ก็ควรขอให้หน่วยงานชี้แจงเหตุผล ผู้รับผิดชอบ และแผนดำเนินการ

หากขาดเจ้าหน้าที่ตรวจบัญชีหรือผู้เชี่ยวชาญ ก็ต้องระบุข้อขัดข้องให้ชัด เพื่อให้จังหวัดและหน่วยงานส่วนกลางพิจารณาสนับสนุน

ทั้งนี้ การขอเอกสารต้องเป็นไปตามสิทธิของสมาชิก ผู้มีส่วนได้เสีย กฎหมายข้อมูลข่าวสาร และข้อจำกัดเกี่ยวกับข้อมูลส่วนบุคคล

ส่วนอำนาจเรียกเอกสารหรือเข้าตรวจเป็นหน้าที่ของเจ้าหน้าที่ผู้มีอำนาจตามกฎหมาย

⚖️ ข้อที่ 5 พบเงินผิดปกติแล้ว นายทะเบียนใช้อำนาจตามมาตรา 43 และ 44 หรือยัง?

เรื่องนี้สำคัญที่สุดเรื่องหนึ่งครับ!

พระราชบัญญัติการฌาปนกิจสงเคราะห์ พ.ศ. 2545 มาตรา 44 ให้อำนาจนายทะเบียนออกคำสั่งเป็นหนังสือ เมื่อมีพฤติการณ์ของคณะกรรมการหรือกรรมการที่เข้าเงื่อนไขกฎหมาย เช่น ทำให้ผลประโยชน์ของสมาคมหรือสมาชิกเสียหาย หรือทำให้มีข้อบกพร่องทางการเงินหรือบัญชี

อำนาจดังกล่าวรวมถึงการสั่งระงับการปฏิบัติบางส่วน สั่งแก้ไขข้อบกพร่อง สั่งหยุดปฏิบัติหน้าที่ชั่วคราว หรือสั่งให้กรรมการที่เกี่ยวข้องพ้นจากตำแหน่งตามเงื่อนไขกฎหมาย

ส่วนมาตรา 43 เปิดช่องให้นายทะเบียนร้องทุกข์หรือฟ้องคดีได้ หากกรรมการหรือเจ้าหน้าที่ของสมาคมกระทำการก่อให้เกิดความเสียหายแก่สมาคม แต่สมาคมไม่ดำเนินการ โดยกฎหมายกำหนดให้พนักงานอัยการรับว่าต่างให้สมาคม

ผมจึงอยากถามว่า หากนายทะเบียนตรวจพบข้อบกพร่องแล้ว ได้พิจารณาใช้อำนาจตามกฎหมายอย่างไร?

ถ้าออกคำสั่งแล้ว ขอทราบเลขที่หนังสือและผลการแก้ไข

ถ้าร้องทุกข์แล้ว ขอทราบสถานีตำรวจและเลขคดี

ถ้ายังไม่ดำเนินการ ขอทราบว่าขาดพยานหลักฐานอะไร และใครมีหน้าที่รวบรวม

แต่ต้องย้ำว่า ไม่ใช่ทุกกรณีที่สมาคมค้างจ่ายเงินแล้วนายทะเบียนต้องสั่งลงโทษกรรมการทันที

ต้องตรวจสอบว่าข้อเท็จจริงเข้าองค์ประกอบและเงื่อนไขของมาตรา 43 หรือมาตรา 44 หรือไม่ด้วย

และอย่าลืมว่า การติดตามเงินคืนเข้าสมาคม กับการเรียกร้องเงินสงเคราะห์ที่ครอบครัวผู้เสียชีวิตควรได้รับ เป็นคนละส่วนที่ต้องติดตามควบคู่กัน

⚖️ ข้อที่ 6 สมาคมเลิกกิจการแล้ว ใครเป็นผู้ชำระบัญชี และเงินอยู่ที่ไหน?

คำว่า “เลิกสมาคมแล้ว” ไม่ได้หมายความว่าเรื่องเงินของสมาชิกต้องจบลงด้วยครับ

คู่มือหน้า 39–43 อธิบายขั้นตอนการชำระบัญชีและการจดทะเบียนเสร็จสิ้นการชำระบัญชี

ต้องตรวจให้ได้ว่า

ใครเป็นผู้ชำระบัญชี?

ได้รับมอบเอกสาร สมุดบัญชี และทรัพย์สินครบหรือยัง?

มีการแจ้งเจ้าหนี้และรับคำทวงหนี้หรือไม่?

ได้เรียกเก็บหนี้หรือดำเนินการติดตามทรัพย์สินอะไรกลับคืนมาบ้าง?

และการชำระบัญชีติดขัดอยู่ตรงไหน?

ที่สำคัญ มาตรา 56 ของ พ.ร.บ.การฌาปนกิจสงเคราะห์ ยังมีหลักเกณฑ์เกี่ยวกับการแต่งตั้งและการเปลี่ยนผู้ชำระบัญชีตามเงื่อนไขกฎหมายด้วย

หากผู้ชำระบัญชีไม่ดำเนินการ จึงควรขอให้นายทะเบียนตรวจสอบเหตุขัดข้องและพิจารณาใช้อำนาจที่กฎหมายกำหนด

เพราะการเลิกสมาคมไม่ได้ทำให้เงินค้างจ่ายหรือหนี้สินหายไปเอง!

ต้องตามให้ถึงขั้นตอนชำระบัญชี และตรวจอายุความของสิทธิเรียกร้องแต่ละประเภทควบคู่กัน

⚖️ ข้อที่ 7 ทำบัญชีติดตามทั้ง 13 จังหวัด เพื่อให้รู้ว่าเรื่องหยุดอยู่ตรงไหน

ผมอยากให้คณะทำงานทุกจังหวัดใช้รูปแบบติดตามเดียวกัน

เริ่มจากชื่อสมาคมและเลขทะเบียน

วันที่เริ่มมีเงินค้างจ่าย

วันที่ชาวบ้านยื่นเรื่องร้องเรียน

วันที่หน่วยงานรับหนังสือ

วันที่เข้าตรวจ

วันที่ออกคำสั่ง

ผลการแก้ไขข้อบกพร่อง

สถานะคดี และยอดเงินที่จ่ายคืนจริง

พร้อมแนบหลักฐานหรือเลขหนังสือในแต่ละขั้นตอน

วิธีนี้จะทำให้เราเห็นว่า เรื่องไหนขาดเอกสาร เรื่องไหนขาดผู้ตรวจ เรื่องไหนอยู่ระหว่างชำระบัญชี และเรื่องไหนมีหลักฐานเพียงพอให้ดำเนินคดีแล้ว

แต่ต้องตรวจสอบการทำงานของเจ้าหน้าที่อย่างเป็นธรรมด้วย

เพราะความล่าช้าไม่ได้พิสูจน์ว่ามีการละเว้นหน้าที่โดยทุจริตทุกกรณี

ต้องดูทั้งหน้าที่ตามกฎหมาย วันที่รับทราบปัญหา อำนาจที่ใช้ได้ อุปสรรค และการดำเนินการจริง

สำหรับผม 13 จังหวัดต้องเดินหน้าคู่ขนานกัน จังหวัดไหนเอกสารพร้อมให้ดำเนินการก่อน ไม่ต้องรอให้คดีจังหวัดอื่นเสร็จ

และต้องแยกการแก้ปัญหาเฉพาะสมาคม ออกจากการปรับปรุงกฎหมายและระบบกำกับดูแลระดับประเทศ

⸻

ผมอยากฝากถึงหน่วยงานที่มีอำนาจกำกับดูแลสมาคมฌาปนกิจสงเคราะห์ครับ

คู่มือเล่มนี้จัดทำมาตั้งแต่ปี 2565

มีทั้งวิธีตรวจบัญชี วิธีตรวจเงินสด วิธีตรวจเงินฝากธนาคาร แบบรายงานการตรวจ และแนวทางดำเนินการเมื่อสมาคมเลิกกิจการ

ดังนั้น สิ่งที่ประชาชนต้องการไม่ใช่การกล่าวโทษว่าไม่มีใครทำงาน

แต่ต้องการทราบว่า ที่ผ่านมามีการดำเนินการตามคู่มือและกฎหมายแล้วอย่างไร และเกิดผลอะไรขึ้นจริงบ้าง

ถ้าตรวจแล้ว ขอผลตรวจ

ถ้าสั่งแก้ไขแล้ว ขอผลการแก้ไข

ถ้าดำเนินคดีแล้ว ขอทราบความคืบหน้า

ถ้าจ่ายเงินให้ผู้มีสิทธิแล้ว ขอให้มีหลักฐานยอดเงินและจำนวนผู้ได้รับเงินที่ตรวจสอบได้

หากยังติดปัญหา ก็ต้องรู้ว่าติดตรงไหนและใครเป็นผู้รับผิดชอบดำเนินการต่อ

เพราะการมีคู่มือราชการไม่ได้หมายความว่าชาวบ้านจะได้รับความยุติธรรมแล้ว แต่ต้องมีผลการปฏิบัติจริงด้วย!

ผมไม่ได้ต้องการให้เจ้าหน้าที่คนไหนถูกกล่าวหาโดยไม่มีหลักฐาน

แต่ก็ไม่อยากให้ครอบครัวที่เสียชีวิตไปแล้วต้องรอเงินค่าทำศพ โดยไม่รู้เลยว่าเรื่องของตัวเองอยู่ที่ใคร

คนตายพูดไม่ได้ แต่ลูกหลานที่ยังอยู่มีสิทธิรู้ว่าเงินค่าทำศพอยู่ที่ไหน และกฎหมายที่มีอยู่ถูกนำมาใช้ช่วยเหลือเขาแล้วหรือยัง

สำหรับคณะทำงานทวงคืนเงินคนตาย 13 จังหวัด เป้าหมายของเราคือการติดตามจนได้คำตอบที่ตรวจสอบได้เป็นรายสมาคม ไม่ใช่เพียงจำนวนหนังสือร้องเรียนที่ส่งออกไป

เรื่องนี้ต้องไม่จบแค่คำว่า “รับเรื่องไว้แล้ว” แต่ต้องจบด้วยการตรวจสอบ การแก้ไข และการคุ้มครองสิทธิของประชาชนตามกฎหมาย

รณณรงค์ แก้วเพ็ชร์

ประธานมูลนิธิรณรงค์ทวงคืนความยุติธรรมในสังคม

อนุกรรมาธิการ ในคณะอนุกรรมาธิการพิจารณาศึกษาแนวทางแก้ไขปัญหาการบริหารจัดการสมาคมฌาปนกิจสงเคราะห์

ภายใต้คณะกรรมาธิการการสวัสดิการสังคม

สภาผู้แทนราษฎร

คณะทำงานทวงคืนเงินคนตาย 13 จังหวัด

บุรีรัมย์ • พิษณุโลก • เพชรบูรณ์ • มหาสารคาม • นครราชสีมา • ระยอง • อุดรธานี • ศรีสะเกษ • อำนาจเจริญ • นครสวรรค์ • กาฬสินธุ์ • สุโขทัย • สกลนคร

#ทนายคู่ใจ #คณะทำงานทวงคืนเงินคนตาย13จังหวัด #เงินผีต้องคืนผี #ฌาปนกิจสงเคราะห์ #ตรวจสอบนายทะเบียน

#บุรีรัมย์ #พิษณุโลก #เพชรบูรณ์ #มหาสารคาม #นครราชสีมา #ระยอง #อุดรธานี #ศรีสะเกษ #อำนาจเจริญ #นครสวรรค์ #กาฬสินธุ์ #สุโขทัย #สกลนคร